Genç Yaşta Görülen Kolon Kanseri Vakalarındaki Gizem Çözülüyor mu?
Son yıllarda tüm dünyada 50 yaş altı bireylerde kalın bağırsak (kolorektal) kanseri vakalarında endişe verici bir artış yaşanıyor. Geçmişte daha çok ileri yaş hastalığı olarak bilinen kolon kanserinin, günümüzde genç yetişkinleri neden bu kadar sık hedef aldığı tıp dünyasının en büyük araştırma konularından biriydi. Kapsamlı bir araştırma, bu artışın ardındaki “görünmez” tehlikeyi aydınlatmış olabilir: Tarım ilaçları (pestisitler).
Önde gelen tıp dergilerinden Nature Medicine‘da yayımlanan yeni bir bilimsel çalışma, çevresel maruziyetlerin ve yaşam tarzının insan DNA’sı üzerindeki uzun vadeli etkilerini gözler önüne seriyor.
Epigenetik Parmak İzleri ve “Ekspozom” Kavramı
Geleneksel olarak kanser araştırmaları genetik mutasyonlara odaklansa da, son yıllarda bilim insanları yüzlerini “ekspozom” (bir bireyin anne karnından itibaren yaşamı boyunca maruz kaldığı tüm çevresel faktörlerin toplamı) kavramına çevirdi.
Araştırmacılar, hastaların kimyasallara ne kadar maruz kaldığını kendi beyanlarıyla ölçmek yerine, çok daha güvenilir bir yöntem seçtiler. Bireylerin yaşamları boyunca neye maruz kaldıklarını bir moleküler günlük gibi kaydeden DNA üzerindeki epigenetik değişiklikleri (DNA dizilimini değiştirmeden genlerin çalışma şeklini etkileyen kimyasal modifikasyonlar) incelediler. Bu modifikasyonlar, özellikle DNA metilasyonu (DNA molekülüne metil gruplarının eklenmesi) yoluyla bir nevi “epigenetik parmak izi” bırakmaktadır.
Tarım İlacı ‘Picloram’ Yeni Bir Risk Faktörü Olarak Belirlendi
Araştırmanın en çarpıcı bulgusu, geniş çapta kullanılan bir tarımsal herbisit (yabani ot öldürücü ilaç) olan Picloram ile erken başlangıçlı kolorektal kanser arasında kurulan güçlü bağlantıydı.
Genç yaşta kansere yakalanan (50 yaş altı) hastalar ile ileri yaşta (70 yaş ve üzeri) tanı alan hastaların DNA metilasyon risk skorları karşılaştırıldığında, genç hastaların Picloram adlı etkene belirgin şekilde daha fazla maruz kaldığına dair moleküler izler bulundu. Araştırmacılar, bu bulguyu Amerika Birleşik Devletleri’ndeki 94 farklı bölgeden elde edilen uzun soluklu tarım verileriyle de destekledi. Picloram kullanımının yoğun olduğu bölgelerde, genç yetişkinlerde kolon kanseri görülme sıklığının orantılı olarak daha yüksek olduğu tespit edildi.
Moleküler Düzeyde Ne Değişiyor?
Çalışma, Picloram maruziyeti yüksek olan tümörlerin, geleneksel kolon kanseri gelişiminden farklı bir yol izleyebileceğini gösteriyor. Normal şartlarda kolon kanserlerinin çoğunda APC geni (hücre büyümesini kontrol eden ve tümör oluşumunu baskılayan anahtar bir gen) üzerinde ciddi mutasyonlar görülür. Ancak pestisit kaynaklı epigenetik izler taşıyan genç hastalardaki tümörlerde APC geni mutasyonlarının daha az olduğu saptandı. Bu durum, çevresel kimyasalların klasik genetik bozulmalara ihtiyaç duymadan, epigenetik yollarla kanser gelişimini tetikleyebileceği anlamına geliyor.
Neden Sadece Gençler Etkileniyor?
Peki, neden bu tarım ilacının etkisi ileri yaştaki hastalarda aynı oranda görülmüyor? Bilim insanları bu durumu kuşaklar arası bir maruziyet farkıyla açıklıyor. Picloram ve benzeri herbisitlerin tarımda yaygın olarak kullanılmaya başlanması yirminci yüzyılın ortalarına dayanıyor. İleri yaştaki hastalar çocukluk dönemlerinde bu kimyasala maruz kalmamışken, günümüzde 50 yaş altında olan nesil, doğumlarından itibaren yaşamlarının çok daha uzun bir bölümünde besin zinciri aracılığıyla bu etken madde ile temas etmiştir.
Beslenme ve Sigaranın Rolü Doğrulandı
Araştırma yalnızca tarım ilaçlarına odaklanmakla kalmadı; aynı zamanda halihazırda bilinen risk faktörlerinin DNA üzerindeki izlerini de doğruladı. Düşük eğitim seviyesiyle ilişkili sosyoekonomik faktörler, Akdeniz diyetinden uzak (işlenmiş gıda ağırlıklı) beslenme alışkanlıkları ve tütün kullanımı gibi etkenlerin de genç yaşta kolon kanserine yakalananların hücrelerinde derin epigenetik izler bıraktığı teyit edildi.
Sonuç: Çevresel Sağlık Politikaları Yeniden Gözden Geçirilmeli
Günümüzde erken yaşta görülen kanser vakalarındaki artışın tek bir nedeni olmadığını biliyoruz; ancak bu çığır açıcı çalışma, tarımsal kimyasalların insan sağlığı üzerindeki uzun vadeli etkilerini artık görmezden gelemeyeceğimizi kanıtlıyor. Araştırmanın şimdilik kesin bir “neden-sonuç” ilişkisi kurmaktan ziyade güçlü bir “bağlantı” saptadığını ve mekanizmaların tam olarak aydınlatılması için daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulduğunu unutmamak gerekir.
Yine de, besin zincirimize dahil olan kimyasalların DNA’mızda bıraktığı bu kalıcı moleküler ayak izleri, hem bireysel beslenme alışkanlıklarımızda organik ve temiz gıdaya yönelmenin önemini vurguluyor hem de küresel çapta tarım ilacı kullanımına dair çevresel sağlık politikalarının acilen yeniden değerlendirilmesi gerektiği uyarısında bulunuyor. Gelecek nesilleri korumak adına, tabağımıza gelen gıdaların üretim süreçlerini sorgulamak artık sadece bir tercih değil, yaşamsal bir zorunluluk haline gelmiştir.
Kaynakça:
